یکی از نخستین چیزهایی که نظامهای استبدادی تلاش میکنند کنترل کنند، روایت است.
- نه سلاحها.
- نه مرزها.
- بلکه داستانها.
چون داستانها حافظه عمومی را شکل میدهند. تعیین میکنند چه کسی دیده شود، چه کسی باور شود، و چه کسی اجازه داشته باشد در تاریخ وجود داشته باشد.
به همین دلیل است که صدای زنان در نظامهایی که بر پایه کنترل و حذف ساخته شدهاند، تهدید محسوب میشود. زنی که آشکارا درباره زندگیاش، آموزش، زندان، آرزوها یا مقاومتش صحبت میکند، مستقیماً ساختارهایی را به چالش میکشد که برای خاموشکردن او طراحی شدهاند.
ترس فقط از خودِ گفتار نیست؛ از دیدهشدن است.
وقتی زنان بیعدالتی را بهصورت عمومی مستند میکنند، تناقضهایی را آشکار میسازند که نظامهای استبدادی تلاش میکنند پنهان بمانند. شهادت شخصی، سیاست انتزاعی را به واقعیت انسانی تبدیل میکند. آمارها به نامها تبدیل میشوند. سیاستها به تجربههای زیسته. سکوت دیگر قابل حفظ نیست.
زنان افغان این را بهخوبی درک کردهاند.
برای دههها، خبرنگاران زن، معلمان، هنرمندان، فعالان و دانشجویان با وجود تهدید، خشونت و سانسور به سخنگفتن ادامه دادهاند. حتی پس از بازگشت محدودیتهای شدید زیر حاکمیت طالبان، زنان هنوز بهطور علنی اعتراض کردند، نقض حقوق را آنلاین مستند ساختند و شبکههای آموزشی را در خفا سازماندهی کردند.
این پایداری اهمیت تاریخی دارد.
بسیاری از نظامهای سرکوبگر تلاش میکنند زنان را نه ناگهانی، بلکه تدریجی حذف کنند. حضور عمومی ابتدا کم میشود. اشتغال از بین میرود. آموزش محدود میشود. دیدهشدن کاهش مییابد. در نهایت، سکوت برای بیرونیها عادی به نظر میرسد.
این عادیسازی خطرناک است.
چون به نسلهای بعدی میآموزد که حذف را بهعنوان یک «واقعیت فرهنگی» بپذیرند، نه بهعنوان یک شکل از سرکوب سیاسی.
به همین دلیل روایتگری مستند اهمیت دارد. شهادتهای صوتی حقیقت عاطفی را حفظ میکنند؛ چیزی که آمارها اغلب نمیتوانند منتقل کنند. صدایی لرزان که ترس، امید، تحقیر یا شجاعت را روایت میکند، حامل چیزی انسانی است که روایتهای رسمی بهسختی میتوانند آن را پاک کنند.
در «زنان برای زنان»، ما روایتگری را مستندسازی میدانیم، نه سرگرمی.
این داستانها بخشی از یک آرشیف زندهاند که توسط زنان افغان ساخته میشود؛ زنانی که از ناپدیدشدن امتناع میکنند. اینها شواهدی از وجود، مقاومت و بقا در یکی از محدودکنندهترین دورههای تاریخ معاصر افغانستاناند.
هدف فقط آگاهی نیست.
آگاهی بدون حافظه سریع محو میشود.
- هدف، حفظ است.
- حفظ صداها.
- حفظ شهادتها.
- حفظ حقیقت، پیش از آنکه سکوت آن را بازنویسی کند.